Đoàn Thị Điểm

[Hàn Cát Nhi]

Chinh phụ ngâm
(Thơ chữ Hán)

Đặng Trần Côn - Đoàn Thị Điểm



Thiên địa phong trần
Hồng nhan đa truân
Du du bỉ thương hề, thuỳ tạo nhân
Cổ bề thanh động Trường Thành nguyệt
Phong hoả ảnh chiếu Cam Tuyền vân
Cửu trùng án kiếm khởi đương tịch
Bán dạ phi hịch truyền tướng quân
Thanh bình tam bách niên thiên hạ
Tùng thử nhung y thuộc vũ thần
Sứ tinh thiêm môn thôi hiểu phát
Hành nhân trọng pháp khinh li biệt
Cung tiễn hề tại yêu
Thê noa hề biệt khuyết

Liệp hiệp tinh kì xuất tái sầu
Huyên huyên tiêu cổ từ gia oán
Hữu oán hề phân huề
Hữu sầu hề khế khoát

Lương nhân nhị thập Ngô môn hào
Đầu bút nghiên hề sự cung đao
Dục bả liên thành hiến minh thánh
Nguyện tương xích kiếm trảm thiên kiêu

Trượng phu thiên lí chí mã cách
Thái sơn nhất trịch khinh hồng mao
Tiện từ khuê khổn tùng chinh chiến
Tây phong minh tiên xuất Vị kiều

Vị kiều đầu thanh thuỷ câu
Thanh thuỷ biên thanh thảo đồ
Tống quân xứ hề tâm du du
Quân đăng đồ hề thiếp hận bất như câu
Quân lâm lưu hề thiếp hận bất như châu
Thanh thanh lưu thuỷ bất tẩy thiếp tâm sầu
Thanh thanh phương thảo bất vong thiếp tâm ưu
Ngữ phục ngữ hề chấp quân thủ
Bộ nhất bộ hề phan quân nhu
Thiếp tâm tuỳ quân tự minh nguyệt
Quân tâm vạn lí Thiên Sơn tiễn
Trịch li bôi hề vũ Long Tuyền
Hoàn chinh sáo hề chỉ hổ huyệt

Vân tùng Giới Tử liệp Lâu Lan
Tiếng hướng Man Khê đàm Mã Viện

Quân phi trang phục hồng như hà
Quân kị kiêu mã bạch như tuyết
Kiêu mã hề loan linh
Chinh cổ hề nhân hành
Tu du trung hề đối diện
Khoảnh khắc lí hề phân trình
Phân trình hề hà lương
Bồi hồi hề lộ bàng
Lộ bàng nhất vọng bái ương ương
Tiền quân bắc Tế Liễu
Hậu kị tây Trường Dương

Kị quân tương ủng quân lâm tái
Dương liễu na tri thiếp đoạn trường
Khứ khứ lạc mai thanh tiệm viễn
Hành hành chinh bái sắc hà mang
Vọng vân khứ hề lang biệt thiếp
Vọng sơn qui hề thiếp tư lang

Lang khứ trình hề mông vũ ngoại
Thiếp qui xứ hề tạc dạ phòng
Qui khứ lưỡng hồi cố
Vân thanh dữ sơn thương
Lang cố thiếp hề Hàm Dương
Thiếp cố lang hề Tiêu Tương.

Tiêu Tương yên cách Hàm Dương thụ
Hàm Dương thụ cách Tiêu Tương giang.

Tương cố bất tương kiến
Thanh thanh mạch thượng tang
Mạch thượng tang, mạch thượng tang
Thiếp ý quân tâm thuỳ đoản trường?

Tự tùng biệt hậu phong sa lũng
Minh nguyệt tri quân hà xứ túc
Cổ lai chinh chiến trường
Vạn lí vô nhân ốc
Phong khẩn khẩn đả đắc nhân nhan tụy
Thuỷ thâm thâm khiếp đắc mã đề xúc
Thú phu chẩm cổ ngọa long sa
Chiến sĩ bão yên miên hổ lục
Kim triêu Hán hạ Bạch Đǎng thành
Minh nhật Hồ Khuy Thanh Hải khúc
Thanh Hải khúc, thanh sơn cao phục đê
Thanh sơn tiền, thanh khê đoạn phục tục
Thanh sơn thượng, tuyết mông đầu
Thanh khê hạ, thuỷ một phúc
Khả liên đa thiểu thiết y nhân
Từ qui đương thử sầu nhan xúc

Cẩm trướng quân vương tri dã vô
Gian nan thuỳ vị hoạ chinh phu

Liệu tưởng lương nhân kinh lịch xứ
Tiêu Quan giác, hãn hải ngung
Sương thôn, vũ điếm, hổ lạc, xà khu
Phong xan, lộ túc, tuyết hĩnh, bǎng tu

Đǎng cao vọng vân sắc
An đắc bất sinh sầu
Tự tùng biệt hậu đông nam kiếu
Đông nam tri quân chiến hà đạo
Cổ lai chinh chiến nhân
Tính mệnh khinh như thảo
Phong nhận hạ, ôn ôn hiệp khoáng chủ ân thâm.
Thời khắc trung, lịch lịch hoành qua tráng sĩ yểu

Kì sơn cựu trủng nguyệt mang mang
Phì Thuỷ tân phần phong niểu niểu

Phong niểu niểu không xuy tử sĩ hồn
Nguyệt mang mang tằng chiếu chinh phu mạo
Chinh phu mạo, thuỳ đan thanh
Tử sĩ hồn, thuỳ ai điếu

Khả liên tranh đấu cựu sơn xuyên
Hành nhân quá thử tình đa thiểu
Cổ lai chinh chiến kỉ nhân hoàn
Ban Siêu qui thời mấn dĩ ban
Liệu tưởng lương nhân trì sính ngoại
Tam xích kiếm, nhất nhung yên

Thu phong sa thảo, minh nguyệt quan sơn
Mã đầu minh đích, thành thượng duyên can
Công danh bách mang lí
Lao khổ vị ưng nhàn
Lao dữ nhàn hề thuỳ dữ ngôn
Quân tại thiên nhai, thiếp ỷ môn
ỷ môn cố thiếp kim sinh phận
Thiên nhai khởi quân bình sinh hồn
Tự tín tương tuỳ ngư thuỷ bạn
Na kham trong cách thuỷ vân thôn
Thiếp thân bất tưởng vi chinh phụ
Quân thân khởi học vi vương tôn

Hà sự giang nam dữ giang bắc
Linh nhân sầu hiểu hựu sầu hôn
Nhất cá thị phong lưu thiếu niên khách
Nhất cá thị phong lưu thiếu niên hôn
Khả liên lưỡng niên thiếu
Thiên lí các hàn huyên
Ức tích dữ quân tương biệt thời
Liễu điều do vị chuyển hoàng li
Vấn quân hà nhật qui
Quân ước đỗ quyên đề
Đỗ quyên dĩ trục hoàng li lão
Thanh liễu lâu tiền ngữ ý nhi.

Ức tích dữ quân tương biệt trung
Tuyết mai do vị thức đông phong
Vẩn quân hà nhật qui
Quân chỉ đào hoa hồng
Đào hoa dĩ trục đông phong khứ
Lão mai giang thượng hựu phù dung
Dữ ngã ước hà xứ, nãi ước Lũng Tây sầm
Nhật trung hề bất lai, truỵ diệp đâu ngã trâm
Trữ lập không thế khấp, hoang thôn huyên
mộ cầm
Dữ quân ước hà sở, nãi ước Hán Dương kiều
Nhật vãn hề bất lai, cốc phong xuy ngã bào
Trữ lập không thế khấp, hàn giang khởi mộ trào
Tích niên kí tín khuyến quân hồi
Kim niên kí tín khuyến quân lai
Tín lai nhân vị lai
Dương hoa linh lạc uỷ thương đài
Thương đài thương đài hựu thương đài
Nhất bộ nhàn đình bách cảm thôi

Tích niên kí thư đính thiếp kì
Kim niên hồi thư đính thiếp qui

Thư qui nhân vị qui
Sa song tịch mịch chuyển tà huy
Tà huy tà huy hựu tà huy
Thập ước giai kì cửu độ vi
Thí tương khứ nhật tùng đầu sổ
Bất giác hà tiền dĩ tam chú
Tối khổ thị liên niên tử tái nhân
Tối khổ thị thiên lí hoàng hoa thú
Tử tái nhân thuỳ vô đường thượng thân
Hoàng hoa thú thuỳ vô khuê trung phụ
Hữu thân an khả tạm tương li
Hữu phụ an khả cửu tương phụ

Quân hữu lão thân mấn như sương
Quân hữu anh nhi niên thả nhụ
Lão thân hề ỷ môn
Anh nhi hề đãi bộ
Cung thân thực hề thiếp vi nam
Khóa tử thư hề thiếp vi phụ

Cung thân khoá tử thử nhất thân
Thương thiếp tư quân kim kỉ độ
Tư quân tích niên hề dĩ quá
Tư quân kim niên hề hựu mộ
Quân yêm lưu nhị niên tam niên cánh tứ niên
Thiếp tình hoài bách lũ thiên lũ hoàn vạn lũ
An đắc tại quân biên
Tố thiếp trung trường khổ
Thiếp hữu Hán cung thoa
Tằng thị giá thời tương tống lai
Bằng thuỳ kí quân tử, biểu thiếp tương tư hoài
Thiếp hữu Tần lâu kính
Tằng dữ quân sơ tương đối ảnh
Bằng thùy kí quân tử, chiếu thiếp kim cô lánh

Thiếp hữu câu chỉ ngân, thủ trung thời tương thân
Bằng thuỳ kí quân tử, vi vật ngụ ân cần
Thiếp hữu tao đầu ngọc anh nhi niên sở lộng
Bằng thuỳ kí quân tử, tha hương hạnh trân trọng
Tích niên âm tín hữu lai thì
Kim niên âm hi tín diệc hi
Kiến nhạn uổng nhiên tư tái bạch
Văn sương mạn tự chế miên y
Tây phong dục kí vô hồng tiện
Thiên ngoại liên y tuyết vũ thuỳ
Tuyết hàn hề hổ trướng, vũ lãnh hề lang vi
Hàn lãnh ban ban khổ, thiên ngoại khả liên y
Cẩm tự đề thi phong cánh triển
Kim tiền vấn bốc tín hoàn nghi
Kỉ độ hoàng hôn thời, trùng hiên nhân độc lập
Kỉ hồi minh nguyệt dạ, đan chẩm mấn tà khi
Bất quan trầm dữ tỉnh, hôn hôn nhân tự tuý
Bất quan ngu dữ nọa, võng võng ý như si
Trâm tà uỷ kháo bồng vô nại
Quần thoái nhu yêu sấu bất chi
Trú trầm trầm, ngọ viện hành như trụy
Tịch âm âm, tương liêm quyển hựu thuỳ
Liêm ngoại khuy, nhật xuất chi đầu vô thước báo
Liêm trung toạ, dạ lai tâm sự chỉ đăng tri
Đăng tri nhược vô tri, thiếp tâm chỉ tự bi
Bi hựu bi hề cánh vô ngôn
Đăng hoa nhân ảnh tổng kham liên
Y ốc kê thanh thổng ngũ dạ
Phi phất hoè âm độ bát chuyên
Sầu như hải
Khắc như niên
Cưỡng nhiên hương, hoa hồn dục tiêu đàn trụ hạ
Cưỡng lâm kính, ngọc trợ không trụy lăng hoa tiền
Cưỡng viện cầm, chỉ hạ kinh đình loan phượng trụ
Cưỡng cổ sắt, khúc trung sầu yết uyên ương huyền
Thử ý xuân phong nhược khẳng truyền
Thiên kim tá lực kí Yên nhiên
Yên nhiên vị dị truyền
Ức quân thiều thiều hề lộ như thiên
Thiên viễn vị dị thông
Ức quân du du hề tứ hà cùng
Sầu nhân xứ, thương tâm hung
Thụ diệp thanh sương lí, cung thanh tế vũ trung
Sương phủ tàn hề dương liễu
Vũ cứ tổn hề ngô đồng
Điểu phản cao thung, lộ hạ đê tùng
Hàn viên hậu trùng, viễn tự thời chung.

Tất suất sổ thanh nguyệt
Ba tiêu nhất viện phong
Phong liệt chỉ song xuyên trướng khích
Nguyệt di hoa ảnh thượng liêm lung
Hoa tiền nguyệt chiếu nguyệt tự bạch
Nguyệt hạ hoa khai hoa tự hồng
Nguyệt hoa hoa nguyệt hề ảnh trùng trùng
Hoa tiền nguyệt hạ hề tâm xung xung

Thiên ban lãn
Vạn sư dung
Dung nữ công, cẩm trục sỉ phao oanh đối ngẫu
Dung phụ xảo, kim châm tu thích điệp thư hùng
Dung trang, sầu kiểm không thi phấn
Dung ngữ, chung triêu muộn ỷ song
Ỷ song ỷ song phục ỷ song
Lang quân khứ hề, thuỳ vi dung
Thuỳ vi dung hề, tâm bàn hoàn
Lang quân khứ hề, cách trùng quan

Hà thí Thiên đế tôn, lãnh lạc lập Ngân chử
Hà thí Hằng Nga phụ, thê lương tọa Quảng Hàn
Tá sầu hề vi chẩm, chử muộn hề vi xan
Dục tương tửu chế sầu, sầu trọng tửu vô lực
Dục tương hoa giải muộn, muộn áp hoa vô nhan
Sầu muộn tổng vi sầu muộn ngộ
Muộn sầu hoá tác cửu tuyền than.
Thí quỳnh sinh hề bất thành hưởng
Bão ngân tranh hề bất nhẫn đàn
Tư viễn tái hề hành lộ nan
Niệm chinh phụ hề nang thác đan
Quyên thanh đề lạc quan tình lệ
Tiểu cổ xao tàn đái bại can
Bất thăng tiều tụy hình hài nhuyễn
Thuỷ giác khuê li tư vị toan
Tư vị toan hề cánh tân toan
Tân toan đoan đích vị lương nhân
Vị lương nhân hề song thiếp lệ
Vị lương nhân hề chích thiếp thân

Thiếp thân bất đáo quân chinh trướng
Thiếp lệ bất đáo quân chinh cân
Duy hữu mộng hồn vô bất đáo
Tầm quân dạ dạ đáo Giang Tân
Tầm quân hề Dương Đài lộ
Hội quân hề Tương Giang tân
Kí đắc kỉ phiên hoan hội xứ
Vô phi nhất chẩm mộng trung xuân
Thử thân phản hận bất như mộng
Lũng thuỷ Đồng Quan dữ tử thân
Mộng khứ mỗi tăng kinh cánh đoạn
Mộng hồi hựu ố huyễn phi chân
Duy hữu thốn tâm chân bất đoạn
Vị thường khoảnh khắc thiểu li quân
Tâm bất li quân vị kiến quân
Đăng cao kỉ độ vọng chinh luân
Vọng quân hà sở kiến, giang biên mãn bạch tần
Yên thảo phi thanh lũ, Tần tang nhiễm lục vân
Nam lai tỉnh ấp bán phong trần
Lạc nhật bình sa nhạn nhất quần

Vọng quân hà sở kiến, dịch lộ đoản trường đình
Vân gian Ngô thụ bích, thiên tế Thục sơn thanh
Bắc lai hoà thử bán hoang thành
Vi vũ giang lâu địch nhất thanh
Vọng quân hà sở kiến, không sơn diệp tố đôi
Tự phi song bạch trĩ, tự vũ mãn giang mai
Đông khứ phong yên thảm bất khai
Tây phong linh lạc điểu thanh ai

Vọng quân hà sở kiến, hà thuỷ khúc như câu
Trường không sô điểm nhạn, viễn phố nhất
qui châu
Tây khứ tùng thu tiếp đoạn vu
Hành nhân vi một cách thương châu
Vọng tận thiên đầu hựu địa đầu
Kỉ nhật đăng lâu hựu há lâu
Đống vân trở tận tương tư nhãn
Hà xứ Ngọc Quan chinh chiến khu
Hận vô Trường Phòng súc địa thuật
Hận vô tiên tử trịch cân phù
Hữu tâm thành hoá thạch
Vô lệ khả đăng lâu
Hồi thủ trường đê dương liễu sắc
Hối giao phu tế mịch phong hầu
Bất thức li gia thiên lí ngoại
Quân tâm hữu tự thiếp tâm phầu
Quân tâm thảng dữ thiếp tâm tự
Thiếp diệc ư quân hà oán vưu

Thiếp tâm như hoa thường hướng dương
Chỉ phạ quân tâm như lưu quang
Lưu quang nhất khứ bất phục chiếu
Hoa vị lưu quang hoàng hựu hoàng
Hoàng hoa cánh hướng thuỳ biên tiếu
Lưu quang bất khẳng nhất hồi chiếu
Hoàng hoa khước vị lưu quang lão
Hoàng hoa lão hề lạc mãn tường
Hoa lạc như kim cánh kỉ sương

Đình lan hề dĩ trích
Giang tầm hề hựu phương
Nhiếp y bộ tiền đường
Ngưỡng mục quan thiên chương
Hà thuỷ phân minh diệt
Khuê triền sạ hiện tàng
Tiêm vân thời phảng phất
Bắc đầu hốt đê ngang

Nguyệt chiếu hề ngã sàng, phong xuy hề ngã tường
Ngọc nhan tuỳ thân tước, trượng phu do tha phương
Tích vi hình dữ ảnh, kim vi Sâm dữ Thương
Quân biên vân ủng Thanh phiêu kị
Thiếp xứ đài sinh Hưởng điệp lang
Lang nội xuân phong nhật tương yết
Khả liên ngộ tận lương thời tiết
Lương thời tiết, Diêu hoàng Nguỵ tử giá đông phong
Lương thời tiết, Chức Nữ Ngưu Lang hội minh nguyệt
Khả liên uổng thủ nhất không phòng
Niên niên ngộ tận lương thời tiết
Lương thời tiết hề cấp như thoa
Nhân thế thanh xuân dung dị quá
huống phục thị xuân tứ vị tiêu thu hận tục
Huống phục thị hợp hoan cánh thiểu biệt sầu đa

Biệt sầu thu hận lưỡng tương ma
Bồi liễu thanh thanh năng kỉ hà
Không thán tích lãng tư ta
Chỉ khủng bạch đáo Văn Quân đầu, không thán tích
Chỉ khủng hoa đáo Phan lang mấn, lãng tư ta
Thán tích hà dĩ vi
Nhan sắc do kiều như nộn hoa
Tư ta hà dĩ vi
Quang âm nhất trịch vô hồi quá
Tư mệnh bạc, tích niên hoa
Ti ti thiếu phụ cơ thành bà

Xuân các trùng hoài bồi tiếu kiểm
Hoa lâu thượng kí giải hương la
Hận thiên bất dữ nhân phương tiện
Để sự đáo kim thành khảm kha
Khảm kha khảm kha nại nhược hà
Vị thiếp ta hề vị quân ta
Quân bất kiến dã ngoại song uyên ương
Cam tâm bất nhẫn lưỡng phân trương.

Hựu bất kiến lương đầu song yến yến
Bạch đầu hà tằng vong khiển quyển

Khiêm dã vô tình tỉ dực tương tuỳ quá nhất sinh
Cung dã vô tri tịnh khu đáo lão bất tương li
Lộ liễu tằng truyền liên lí xứ
Trì liên diệc hữu tịnh đầu thì
Hà nhân sinh chi tương viễn
Ta vật loại chi như ti
An đắc tại thiên vi tỉ dực điểu
Tại địa vi liên lí chi
Ninh cam tử tương biệt, bất nhẫn sinh tương li
Tuy nhiên tử tương kiến, hạt nhược sinh tương tuỳ
An đắc quân vô lão nhật, thiếp thường thiếu niên thì
Nguyện vi ảnh hề tuỳ quân biên
Quân hữu hành hề ảnh bất viễn
Quân y quang hề thiếp sở nguyện
Nguyện quân hứa quốc tâm như đan
Nguyện quân tí dân lực như thiết

Cơ lai thôn hạ Nhục Chi đầu
Khát lai ẩm hạ Thiền Vu huyết
Hà hạnh Kì môn phong nhận trung
Lão thiên trước ý hộ anh hùng
Hộ anh hùng, bách chiến công
Trường khu tứ mã tĩnh quan đông
Quan đông quan bắc hưu truyền tiễn
Sơn vĩ sơn đầu tảo quải cung
Tiệp sắc tinh kì từ tái nguyệt.

Khải ca tướng sĩ bối biên phong
Lặc công hề Yên Nhiên thạch
Hiến quắc hề Vị Ương cung
Vị Ương cung hề hướng thiên triều
Văn Ngân hà hề tẩy cung đao
Từ nhân san hạ bình Hoài tụng
Nhạc phủ ca truyền nhập Hán dao
Lăng Yên các hề Tần Thúc Bảo
Kì Lâm đài hề Hoắc Phiêu Diêu
Thiên đường địa cửu mao tư khoán(92)
Tử ấm thê phong phúc lộc tiêu
Hữu sầu hề thử nhật, đắc ý hề lai thì

Thiếp phi Tô gia si tâm phụ
Quân diệc Lạc Dương hảo nam nhi
Qui lai thảng bội hoàng kim ấn
Khẳng học đương niên bất hạ ki
Nguyện vị quân hề giải chinh y
Nguyện vị quân hề phủng hà chi
Vị quân sơ trất vân hoàn kháo
Vị quân trang điểm ngọc cơ chi
Thu quân khán hề cựu lệ cân
Thoại quân thính hề cựu tình từ
Cựu tình từ hề hoán tân liên

Giảng tân thoại hề tửu bôi tiền
Thiển chước hề mạn ngạn
Đê xướng hề liên liên
Chước phụ chước hề bồ đào tửu
Xướng phục xướng hề tử lưu thiên
Chước cửu uẩn, xướng song liên
Dữ quân chỉnh đốn cựu nhân duyên
Giao cảnh thành song đáo lão thiên
Thường liễu công danh li biệt nhật
Tương liên tương thủ thái bình niên
Thái bình niên nguyện tuế trí
Nhược nhiên thử hậu thiếp hà lệ
Tương hội tương kì tương kí ngôn
Ta hồ trượng phu đương như thị

[Hàn Cát Nhi]

Chinh phụ ngâm
(Thơ chữ Việt)

Đặng Trần Côn - Đoàn Thị Điểm



Thuở trời đất nổi cơn gió bụi,
Khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên(1)
Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
Trống Tràng Thành (2) lung lay bóng nguyệt,
Khói Cam Tuyền (3) mờ mịt thức mây.
Chín lần gươm báu trao tay,
Nửa đêm truyền hịch định ngày xuất chinh.
Nước thanh bình ba trăm năm cũ,
Áo nhung (4) trao quan vũ từ đây.
Sứ trời sớm giục đường mây,
Phép công là trọng niềm tây (5) sá nào.
Đường rong ruổi lưng đeo cung tiễn,
Buổi tiễn đưa lòng bận thê noa (6)

Bóng cờ tiếng trống xa xa,
Sầu lên ngọn ải oán ra cửa phòng.
Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào kiệt,
Xếp bút nghiên theo việc đao cung.
Thành liền (7) mong tiến bệ rồng,
Thước gươm đã quyết chẳng dong giặc trời (8)
Chí làm trai dặm nghìn da ngựa (9)
Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao.(10)
Giã nhà đeo bức chiến bào,
Thét roi cầu Vị (11) ào ào gió thu.

Ngòi đầu cầu nước trong như lọc,
Đường bên cầu cỏ mọc còn non.
Đưa chàng lòng dặc dặc buồn,
Bộ khôn bằng ngựa thuỷ khôn bằng thuyền.
Nước trong chảy lòng phiền chẳng rửa
Cỏ xanh thơm dạ nhớ khó quên
Nhủ rồi taylại trao liền
Bước đi một bước lại vin áo chàng.

Lòng thiếp tựa bóng trăng theo dõi,
Dạ chàng xa ngoài cõi Thiên San.(12)
Múa gươm (13) rượu tiễn chưa tàn,
Chỉ ngang ngọn giáo vào ngàn hang beo.

Săn Lâu Lan rằng theo Giới Tử (14)
Tới Man Khê bàn sự Phục Ba (15)

Áo chàng đỏ tựa ráng pha,
Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in.
Tiếng nhạc ngựa lần chen tiếng trống,
Giáp mặt rồi phút bỗng chia tay.
Hà lương (16) chia rẽ đường này
Bên đường trông lá cờ bay ngùi ngùi.
Quân trước đã gần ngoài doanh Liễu, (17)
Ngựa sau còn khuất nẻo Tràng Dương. (18)

Quân đưa chàng ruổi lên đường,
Liễu dương biết thiếp đoạn trường này chăng?
Tiếng địch thổi nghe chừng đồng vọng.
Hàng cờ bay trông bóng phất phơ.
Dấu chàng theo lớp mây đưa,
Thiếp nhìn rặng núi ngẩn ngơ nỗi nhà.

Chàng thì đi cõi xưa mưa gió,
Thiếp thì về buồng cũ chiếu chăn.
Đoái trông theo đã cách ngăn,
Tuôn màu mây biếc trải ngần núi xanh.
Chốn Hàm Dương (19) chàng còn ngoảnh lại,
Bến Tiêu Tương (20) thiếp hãy trông sang.

Khói Tiêu Tương cách Hàm Dương
Cây Hàm Dương cách Tiêu Tương mấy trùng.
Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy.
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu.
Ngàn dâu xanh ngắt một màu,
Lòng chành ý thiếp ai sầu hơn ai?

Chàng từ đi vào nơi gió cát,
Đêm trăng này nghỉ mắt phương nao?
Xưa nay chiến địa dường bao,
Nội không muôn dặm xiết sao dãi dầu.
Hơi gió lạnh người rầu mặt dạn,
Dòng nước sâu ngựa nản chân bon.

Ôm yên gối trống đã chồn.
Nằm vùng cát trắng ngủ cồn rêu xanh.
Nay Hán xuống Bạch Thành đóng lại, (21)
Mai Hồ vào Thanh Hải dòm qua. (22)
Hình khe thế núi gần xa,
Đứt thôi lại nối thấp đà lại cao.
Sương đầu núi buổi chiều như gội,
Nước lòng khe nẻo lội còn sâu.
Não người áo giáp bấy lâu,
Lòng quê qua đó mặt sầu chẳng khuây.

Trên trướng gấm thấu hay chăng nhẽ,
Mặt chinh phu ai vẽ cho nên?

Tưởng chàng rong ruổi mấy niên,
Chẳng nơi hãn hải (23) thì miền Tiêu Quan. (24)
Đã trắc trở đòi ngàn xà hổ,
Lại lạnh lùng những chỗ sương phong.
Lên cao trông thức mây lồng ,(25)
Lòng nào là chẳng động lòng bi thương?
Chàng từ sang đông nam khơi nẻo,
Biết nay chàng tiến thảo (26) nơi đâu.
Những người chinh chiến bấy lâu,
Nhẹ xem tính mệnh như màu cỏ cây.
Nức hơi mạnh ân dày từ trước,
Trải chốn nghèo tuổi được bao nhiêu.

Non Kì (27) quạnh quẽ trăng treo,
Bến Phì (28) gió thổi đìu hiu mấy gò.

Hồn tử sĩ gió ù ù thổi,
Mặt chinh phu trăng dõi dõi soi.
Chinh phu tử sĩ mấy người,
Nào ai mạc mặt (29) nào ai gọi hồn?
Dấu binh lửa nước non như cũ,
Kẻ hành nhân qua đó chạnh thương.
Phận trai già ruổi chiến trường,
Chàng Siêu (30) tóc đã điểm sương mới về.
Tưởng chàng trải nhiều bề nắng nỏ,
Ba thước gươm một cỗ nhung yên.

Xông pha gió bãi trăng ngàn,
Tên reo (31) đầu ngựa giáo dan (32) mặt thành.
Áng công danh trăm đường rộn rã,
Những nhọc nhằn nào đã nghỉ ngơi.
Nỗi lòng biết ngỏ cùng ai.
Thiếp trong cánh cửa chàng ngoài chân mây.
Trong cửa này đã đành phận thiếp,
Ngoài mây kia há kiếp chàng vay (33)?
Những mong cá nước vui vầy,
Nào ngờ đôi ngả nước mây cách vời.
Thiếp chẳng tưởng ra người chinh phụ,
Chàng há từng học lũ vương tôn (34).
Cớ sao cách trở nước non,
Khiến người thôi sớm thì hôm những sầu?
Trang phong lưu đang chừng niên thiếu,
Sánh nhau cùng dan díu chữ duyên.
Nỡ nào đôi lứa thiếu niên,
Quan san để cách hàn huyên(35) cho đành!
Thuở lâm hành oanh chưa bén liễu,
Hỏi ngày về ước nẻo quyên ca.
Nay quyên đã giục oanh già,
Ỷ nhi (36) lại gáy trước nhà líu lo.

Thuở đăng đồ (37) mai chưa dạn gió,
Hỏi ngày về chỉ độ đào bông.
Nay đào đã quyến gió đông,
Phù dung lại đã bên sông bơ xờ. (Có bản chép : Tuyết mai trắng bãi phù dung đỏ bờ.)
Hẹn cùng ta Lũng Tây (38) nham ấy,
Sớm đã trông nào thấy hơi tăm.
Ngập ngừng lá rụng cành trâm,
Chiều hôm nghe dậy tiếng cầm (39) lao xao
Hẹn nơi nao Hán Dương (40) cầu nọ
Chiều lại tìm nào có tiêu hao.

Ngập ngừng gió thổi áo bào,
Bãi hôm tuôn dẫy nước trào mênh mông. (41)
Tin thường lại người không thấy lại,
Hoa dương tàn đã trải rêu xanh.
Rêu xanh mấy lớp chung quanh,
Sân đi một bước trăn tình ngẩn ngơ.

Thư thường lại người chưa thấy lại,
Bức rèm thưa lần dãi bóng dương.

Bóng dương mấy buổi xuyên ngang,
Lời sao mười hẹn chín thường đơn sai?
Thử tính lại diễn khơi (42) ngày ấy,
Tiền sen (43) này đã nảy là ba.
Xót người lần lữa ải xa,
Xót người nương chốn hoàng hoa (44) dặm dài.
Tình gia thất nào ai chẳng có.
Kia lão thân (45) khuê phụ (46) nhớ thương.
Mẹ già phơ phất mái sương.
Con thơ măng sữa vả đương phù trì (47)
Lòng lão thân buồn khi tựa cửa,
Miệng hài nhi chờ bữa mớm cơm.
Ngọt bùi thiếp đã hiếu nam,
Dạy con đèn sách thiếp làm phụ thân.

Nay một thân nuôi già dạy trẻ.
Nỗi quan hoài mang mể biết bao.
Nhớ chàng trải mấy sương sao,
Xuân từng đổi mới đông nào còn dư.

Kể năm đã ba tư cách diễn,
Mối sầu thêm nghìn vạn ngổn ngang.
Ước gì gần gũi tấc gang.
Giãi niềm cay đắng để chàng tỏ hay.

Thoa cung Hán(48) thuở ngày xuất giá,
Gương lầu Tần (49) dấu cũ soi chung.
Cậy ai mà gửi tới cùng,
Để chàng thấu hết tấm lòng tương tư?

Nhẫnđeo tay (50) mọi khi ngắm nghía
Ngọc cài đầu (50) thuở bé vui chơi.
Cậy ai mà gửi tới nơi,
Để chàng trân trọng dấu người tương thân?
Trải mấy xuân tin đi tin lại,
Tới xuân này tin hãy vắng không.
Thấy nhạn luống tưởng thư phong, (51)
Nghe hơi sương sắm áo bông sẵn sàng.

Gió tây nổi khôn đường hồng tiên, (52)
Xót cõi ngoài tuyết quyến mưa sa.
Màn mưa trướng tuyết xông pha,
Nghĩ thêm lạnh lẽo kẻ ra cõi ngoài. (53)
Đề chữ gấm (54) phong thôi lại mở,
Gieo bói tiền (55) tin dở còn ngờ,
Trời hôm tựa bóng ngẩn ngơ,
Trăng khuya nương gối bơ phờ tóc mai.
Há như ai hồn say bóng lẫn,
Bỗng thơ thơ thẩn thẩn như không.
Trâm cài xiêm thắt (56) thẹn thùng,
Lệch làn tóc rối lỏng vòng lưng eo.
Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước
Ngồi rèm thưa rủ thác (57) đòi phen.
Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng.

Đèn có biết dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.
Buồn rầu nói chẳng nên lời,
Hoa đèn (58) kia với bóng người khá thương.
Gà eo óc gáy sương năm trống,
Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên.
Khắc giờ đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền bể xa.
Hương gượng đốt hồn đà mê mải,
Gương gượng soi lệ lại chứa chan.
Sắt cầm gượng gảy ngón đàn,
Dây uyên (59) kinh đứt phim loan (59) ngại chùng.
Lòng này gửi gió đông có tiện,
Nghìn vàng xin gửi đến non Yên.
Non yên dầu chẳng tới miền,
Nhớ chàng đằng đẵng đường lên bằng trời.
Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu,
Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong.
Cảnh buồn người thiết tha lòng.
Cành cây sương đượm tiếng trùng mưa phun.

Sương như búa bổ mòn gốc liễu,
Tuyết dường cưa xẻ héo cành ngô.
Giọt sương phủ bụi chim gù,
Sâu tường kêu vẳng chuông chùa nện khơi.

Vài tiếng dế nguyệt soi trước ốc,
Một hàng tiêu gió thốc ngoài hiên.
Lá màn lay ngọn gió xuyên,
Bóng hoa theo bóng nguyệt lên trước rèm.
Hoa giãi nguyệt nguyệt in một tấm,
Nguyệt lồng hoa hoa thắm từng bông.
Nguyệt hoa hoa nguyệt trùng trùng,
Trước hoa dưới nguyệt trong lòng xiết đau!

Đâu xiết kể muôn sầu nghìn não,
Từ nữ công phụ xảo đều nguôi.
Biếng cầm kim biếng đưa thoi,
Oanh đôi thẹn dệt bướm đôi ngại thùa.
Mặt biếng tô miệng càng biếng nói,
Sớm lại chiều dòi dõi nương song.
Nương song luống ngẩn ngơ lòng,
Vắng chàng điểm phấn trang hồng với ai?
Biếng trang điểm lòng người sầu tủi,
Xót nỗi chàng ngoài cõi Giang Lăng.

Khác gì ả Chức (60) chị Hằng, (61)
Bến Ngân (62) sùi sụt cung trăng chốc mòng.
Sầu ôm nặng hãy chồng làm gối,
Muộn chứa đầy hãy thổi làm cơm
Mượn hoa mượn rượu giải buồn
Sầu làm rượu nhạt muộn dồn hoa ôi.
Gõ sênh ngọc mấy hồi không tiếng,
Ôm đàn tranh mẩy phím rời tay.
Xót người hành dịch (63) bấy nay,
Dặm xa thêm mỏi tráp đầy lại vơi.
Ca quyên ghẹo làm rơi nước mắt,
Trống tiều (64) khua như rứt buồng gan.
Võ vàng đổi khác dung nhan,
Khuê li (65) mới biết tân toan (66) dường này.
Nếm chua cay tấm lòng mới tỏ,
Chua cay này há có vì ai?
Vì chàng lệ thiếp nhỏ đôi,
Vì chàng thân thiếp lẻ loi một bề!

Thân thiếp chẳng gần kề dưới trướng,
Lệ thiếp nào chút vướng bên khăn?
Bui còn hồn mộng được gần,
Đêm đêm thường tới Giang Tân tìm người.
Tìm chàng thuở Dương Đài (67) lối cũ,
Gặp chàng nơi Tương Phố (68) bến xưa.
Sum vầy mấy lúc tình cờ,
Chẳng qua trên gối một giờ mộng xuân.
Giận thiếp thân lại không bằng mộng,
Được gần chàng bến Lũng thành Quan.
Khi mơ những tiếc khi tàn,
Tình trong giấc mộng muôn vàn cũng không.
Bui có một tấm lòng chẳng dứt,
Vốn theo chàng giờ khắc nào nguôi.
Lòng theo nhưng chửa thấy người.
Lên cao mấy lúc trông vời bánh xe.
Trông bến nam bãi chia mặt nước,
Cỏ biếc um dâu mướt màu xanh.
Nhà thôn mấy xóm chông chênh, (69)
Một đàn cò đậu trước ghềnh chiều hôm.

Trông đường bắc đôi chòm quán khách,
Rườm rà cây xanh ngắt núi non.
Lúa thành thoi thóp bên cồn,
Nghe thôi ngọc địch véo von bên lầu.
Non đông thấy lá hầu chất đống,
Trĩ sập sè mai cũng bẻ bai.
Khói mù nghi ngút ngàn khơi,
Con chim bạt gió lạc loài kêu thương.

Lũng Tây thấy nước dường uốn khúc,
Nhạn liệng không sóng giục thuyền câu.
Ngàn thông chen chúc khóm lau,
Cách ghềnh thấp thoáng người đâu đi về.
Trông bốn bề chân trời mặt đất,
Lên xuống lầu thấm thoát đòi phen.
Lớp mây ngại mắt khôn nhìn,
Biết đâu chinh chiến là miền Ngọc quan? (70)
Giây rút đất (71) dễ khôn học chước,
Khăn gieo cầu (72) nào được thấy tiên.
Lòng này hoá đá cũng nên,
E không lệ ngọc mà lên trông lầu.

Lúc ngoảnh lại ngắm màu dương liễu,
Thà khuyên chàng đừng chịu tước phong (73)
Chẳng hay muôn dặm ruổi rong,
Lòng chàng có cũng như lòng thiếp chăng?
Lòng chàng ví cũng bằng như thế,
Lòng thiếp nào dám nghĩ gần xa?

Hướng dương lòng thiếp như hoa,
Lòng chàng lẩn thẩn e tà bóng dương.
Bóng dương để hoa vàng chẳng đoái.

Hoa để vàng bởi tại bóng dương.
Hoa vàng hoa rụng quanh tường,
Trải xem hoa rụng đêm sương mấy lần!
Chồi lan nọ trước sân đã hái,
Ngọn tần kia bên bãi đưa hương.
Sửa xiêm dạo bước tiền đường,
Ngửa trông xem vẻ thiên chương (74) thẫn thờ.
Bóng Ngân hán khi mờ khi tỏ,
Độ Khuê triền (75) buổi có buổi không.

Thức mây đòi lúc nhạt nồng,
Chuôi sao Bắc đẩu thôi đông lại đoài.

Một năm một nhạt mùi son phấn.
Trượng phu còn thơ thẩn miền khơi.
Xưa sao hình ảnh chẳng rời.
Bây giờ nỡ để cách vời Sâm Thương? (76)

Chàng ruổi ngựa dằm trường mây phủ,
Thiếp dạo hài lầu cũ rêu in.
Gió xuân ngày một vắng tin,
Khá thương nhỡ hết mấy phen lương thì (77)

Sẩy nhớ khi cành Diêu đoá Ngụy,(78)
Trước gió xuân vàng tía sánh nhau.
Nọ thì ả Chức nàng Ngâu,
Tới trăng thu lại bắc cầu qua sông
Thương một kẻ phòng không luốn giữ,
Thời tiết lành lầm lỡ đòi nau.
Thoi đưa ngày tháng ruổi mau,
Người đời thấm thoát qua màu xuân xanh:
Xuân thu để giận quanh ở dạ,
Hợp li đành buồn quá khi vui.

Oán sầu nhiều nỗi tơi bời,
Vóc bồ liễu dễ ép nài chiều xuân.
Kia Văn Quân (79) mĩ miều thuở trước;
E đến khi đầu bạc mà thương.
Mặt hoa nọ gã Phan lang (80)
Sợ khi mái tóc điểm sương cũng ngừng.
Nghĩ nhan sắc đương chừng hoa nở
Tiếc quang âm lần lữa gieo qua.
Nghĩ mệnh bạc tiếc niên hoa,
Gái tơ mấy chốc sẩy ra nạ dòng.

Gác xuân nọ mơ mòng vẻ mặt,
Lầu hoa kia phảng phất mùi hương.
Trách trời sao để nhỡ nhàng,
Thiếp rầu thiếp lại rầu chàng chẳng quên.
Chàng chẳng thấy chim uyên ở nội,
Cũng dập dìu chẳng vội phân trương.
Chẳng xem chim yến trên rường,
Bạc đầu không nỡ đôi đường rẽ nhau.

Kia loài sâu đôi đầu cùng sánh,
Nọ loài chim chắp cánh cùng bay.
Liễu sen là thức cỏ cây,
Đôi hoa cũng sánh đôi dây cũng liền.
Ấy loài vật tình duyên còn thế,
Sao kiếp người nỡ để đấy đây?
Thiếp xin về kiếp sau này,
Như chim liền cánh như cây liền cành.
Đành muôn kiếp chữ tình đã vậy,
Theo kiếp này hơn thấy kiếp sau.
Thiếp xin chàng chớ bạc đầu,
Thiếp thì giữ mãi lấy màu trẻ trung.
Xin làm theobóng cùng chàng vậy,
Chàng đi đâu cũng thấy thiếp bên.
Chàng nương vừng nguyệt phỉ nguyền,
Mọi bề trung hiếu thiếp xin vẹn tròn.
Lòng hứa quốc (81) tựa son ngăn ngắt,
Sức tí dân (82) dường sắt tri tri

Máu Thiều Vu (83) quắc (84) Nhục Chi (85),
Ấy thì buổi uống ấy thì bữa ăn.
Mũi đòng vác (86) đòi lần hăm hở,
Đã lòng trời gìn giữ người trung.
Hộ chàng trăm trận nên công,
Buông tên ải bắc treo cung non đoài.
Bóng cờ xí giã ngoài quan ải,
Tiếng khải ca trở lại thần kinh.
Non Yên (87) tạc đá đề danh,
Triều thiên (88) vào trước cung đình (89) dâng công.
Nước duềnh Hán vác đòng rửa sạch,
Khúc nhạc từ réo rắt ngợi khen.
Tài so Tần, Hoắc vẹn tuyền,
Tên ghi gác Khói (90) tượng truyền đài Lân (91)
Nền huân tướng đai cân rạng vẻ (92),
Chữ đồng hưu (93) bia để nghìn đông.
Ơn trên tử ấm thê phong,
Hiển vinh thiếp cũng đượm chung hương trời.

Thiếp chẳng dại như người Tô phụ, (94)
Chàng hẳn không như lũ Lạc Dương (95).
Khi về đeo quả ẩn vàng,
Trên khung cửi dám rẫy ruồng làm cao.
Xin vì chàng xếp bào cởi giáp,
Xin vì chàng rũ lớp phong sương.
Vì chàng tay chuốc chén vàng,
Vì chàng điểm phấn đeo hương não nùng.
Giở khăn lệ chàng trông từng tấm,
Đọc thơ sầu chàng thẩm từng câu.
Câu vui đổi với câu sầu,
Rượu khà cùng kể trước sau mọi lời.

Sẽ rót vơi lần lần từng chén,
Sẽ ca dần ren rén từng thiên.
Liên ngâm đối ẩm đòi phen,
Cùng chàng lại kết mối duyên đến già.
Cho bõ lúc sầu xa cách nhớ,
Giữ gìn nhau vui thuở thanh bình.
Ngâm nga mong gửi chữ tình,
Dường này âu hẳn tài lành trượng phu